قائلان به تمايز اعدام دانسته است ، نظريه تمايز اعدام را به حكماء و محققان از متكلمان اسلامى نسبت داده است « 1 » . ولى در عين حال ، همين عليت مجازى ميان عدم علت و عدم معلول از نظر مقام ثبوت ، داراى نفس الامريتى است كه قابل تغيير و تبديل نيست ، مثلا نمىتوان عدم معلول را به عنوان علت براى عدم علت تلقى كرد ، آرى از نظر مقام اثبات و دلالت ، هريك از آن دو را مىتوان علت ( دليل ) ديگرى قرار داد . اين مطلبى است كه محقق طوسى با بيانى زيبا يادآور شده است . و مطلبى كه مصنف علامه در پاورقى به صورت « ان قلت و قلت » آورده‌اند ، به همين مطلب بازمىگردد ، كه تعبير مجازى از يك واقعيت ، غير از تعبير كاذب از آن است ، ما اگر بگوئيم عدم معلول ( در خارج ) علت عدم علت است ، كاذب مىباشد ، ولى اگر بگوئيم عدم علت ( در خارج ) علت عدم معلول است ، هرچند تعبيرى مجازى است ، ولى هرگز كاذب نمىباشد و در حد مجاز بودن ، داراى نفس الامر است و مطابق با آن مىباشد . * * *

--> ( 1 ) همان مأخذ ، ص 72 .